หมาจร ปัญหา สาเหตุ และวิธีรับมือสุนัขจรจัดอย่างถูกต้อง

ปัจจุบันประเทศไทยมีสุนัขจรจัดหรือ หมาจร จำนวนกว่า 7.5 แสนตัว ซึ่งสาเหตุหลักเกิดจากการถูกทอดทิ้งเมื่อเจ้าของไม่พร้อมเลี้ยง และการแพร่พันธุ์โดยไม่มีการควบคุม การแก้ปัญหาที่ยั่งยืนที่สุดคือ การทำหมัน เพื่อตัดวงจรการเพิ่มจำนวน และการหาบ้านใหม่ โดยผู้ที่พบเห็นสุนัขจรจัดสร้างความเดือดร้อน สามารถแจ้งศูนย์ควบคุมสุนัขจรจัดของ กทม. หรือมูลนิธิช่วยเหลือสัตว์ต่าง ๆ เพื่อให้เจ้าหน้าที่เข้าจัดการอย่างปลอดภัย

บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจต้นตอของปัญหาสุนัขจรจัด ข้อควรระวังทางกฎหมายเกี่ยวกับการให้อาหาร วิธีเอาตัวรอดเมื่อถูกวิ่งไล่กัด ไปจนถึงรายชื่อมูลนิธิที่เชื่อถือได้ เพื่อให้คุณสามารถรับมือและช่วยเหลือเพื่อนสี่ขาเหล่านี้ได้อย่างถูกต้องและปลอดภัย

ปัญหา “หมาจร” เกิดจากอะไร และทำไมถึงยังเพิ่มขึ้น?

แม้จะมีการรณรงค์เรื่องการเลี้ยงสัตว์อย่างรับผิดชอบมาอย่างต่อเนื่อง แต่จำนวนสุนัขจรจัดก็ยังคงมีจำนวนมาก โดยปัญหาหลักเกิดจากปัจจัยเหล่านี้:

• การทอดทิ้งเมื่อไม่พร้อม: สาเหตุอันดับต้น ๆ เกิดจากความไม่พร้อมในการรับผิดชอบค่าใช้จ่าย การย้ายที่อยู่อาศัย หรือสุนัขมีอาการป่วย
• การไม่ทำหมัน: การปล่อยให้สุนัขบ้านผสมพันธุ์กันเองแล้วนำลูกสุนัขไปทิ้งตามวัดหรือที่รกร้าง ทำให้เกิดการขยายพันธุ์ตามธรรมชาติอย่างรวดเร็ว
• ความเสี่ยงด้านสาธารณสุข: สุนัขจรจัดที่ไม่ได้รับการฉีดวัคซีนถือเป็นพาหะสำคัญของโรคพิษสุนัขบ้า โดยข้อมูลจากกรมปศุสัตว์ในปี 2567 พบรายงานโรคพิษสุนัขบ้าในสัตว์จำนวน 145 ตัว ซึ่งส่วนใหญ่เป็นสุนัข

ให้อาหารหมาจรจัด ผิดกฎหมายไหม?

หลายคนมีเมตตาและมักให้อาหารสุนัขจรจัดเป็นประจำ แต่ในทางกฎหมาย การให้อาหารสุนัขจรจัด ไม่ถือว่าเป็นเจ้าของสุนัขตามกฎหมายและไม่ต้องรับผิดชอบในฐานะเจ้าของ เว้นแต่จะมีการแสดงเจตนาเป็นเจ้าของ เช่น การให้นอนในบริเวณบ้าน หรือการตั้งชื่อให้

อย่างไรก็ตาม การให้อาหารเพียงอย่างเดียวโดยไม่ทำหมัน อาจทำให้สุนัขรวมกลุ่มกันเป็นฝูงใหญ่และเกิดการแพร่พันธุ์มากขึ้น ดังนั้น ความรับผิดชอบที่แท้จริงคือควรทำควบคู่ไปกับการพาไปทำหมันและการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าเสมอ

นอกจากนี้ สำหรับผู้ที่อาศัยอยู่ในกรุงเทพมหานคร ข้อบัญญัติใหม่ของ กทม. ที่จะมีผลบังคับใช้ในวันที่ 10 มกราคม 2569 ได้มีการจำกัดจำนวนสัตว์เลี้ยงตามขนาดพื้นที่ และบังคับให้เจ้าของสุนัขต้องจดทะเบียนพร้อมฝังไมโครชิป ซึ่งหากเป็นสุนัขจรจัดในพื้นที่ชุมชนหรือวัดที่ไม่มีเจ้าของแสดงตัว กทม. จะมีแนวทางเข้าไปจัดการทำหมันและฉีดวัคซีนให้

4 วิธีเอาตัวรอด เมื่อเจอหมาวิ่งไล่กัด

หากคุณบังเอิญเดินหรือปั่นจักรยานผ่านถิ่นของหมาจรจัด และถูกวิ่งไล่กวด การตั้งสติคือสิ่งสำคัญที่สุด โดยสามารถปฏิบัติตามคำแนะนำได้ดังนี้:

1. ห้ามวิ่งหนีเด็ดขาด: การเคลื่อนที่ด้วยความเร็วจะไปกระตุ้นสัญชาตญาณนักล่าของสุนัขให้วิ่งไล่ตาม
2. อย่าสบตาและห้ามส่งเสียงดัง: การจ้องตาสุนัขถือเป็นการท้าทาย และการกรีดร้องจะยิ่งกระตุ้นให้สุนัขตื่นตกใจจนอาจจู่โจมได้
3. เบี่ยงเบนความสนใจ: หากจวนตัว ให้โยนสิ่งของที่มีติดตัว เช่น หมวก กระเป๋า หรือขนม ไปอีกทางเพื่อดึงความสนใจ แล้วค่อย ๆ เดินฉากหลบออกมา
4. ใช้เสียงดังหรือฉีดน้ำเพื่อป้องกันตัว: หากสุนัขเข้ามาใกล้และแสดงท่าทีก้าวร้าว สามารถใช้น้ำอุณหภูมิปกติฉีดใส่ หรือทำเสียงดังเพื่อขับไล่ โดย ห้ามทำร้ายร่างกายสุนัข เนื่องจากอาจเข้าข่ายความผิดตาม พ.ร.บ. ป้องกันการทารุณกรรมและการจัดสวัสดิภาพสัตว์ฯ

หมายเหตุ: หากโชคร้ายถูกสุนัขจรจัดกัด ควรรีบล้างแผลให้สะอาดด้วยน้ำและสบู่ และรีบไปพบแพทย์เพื่อฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าทันที

แนะนำ 4 มูลนิธิและสถานสงเคราะห์ที่รับดูแลหมาจรจัด

การรับเลี้ยงสุนัขจรจัด (Adoption) ถือเป็นการมอบชีวิตใหม่และช่วยลดจำนวนสุนัขไร้บ้านได้อย่างยั่งยืน หรือหากคุณไม่สะดวกรับเลี้ยง การสนับสนุนผ่านการบริจาคก็เป็นสิ่งสำคัญเช่นกัน

• Soi Dog Foundation (มูลนิธิเพื่อสุนัขในซอย): องค์กรระดับนานาชาติในภูเก็ตและ กทม. ที่เน้นการทำหมัน ฉีดวัคซีน และหาบ้านใหม่ให้สุนัขจรจัด
• มูลนิธิบ้านสงเคราะห์สัตว์พิการ (ปากเกร็ด): รับดูแลสุนัขและแมวพิการ เจ็บป่วย หรือถูกทอดทิ้ง โดยมีคลินิกดูแลอย่างเป็นระบบ
• The Man That Rescues Dogs (ชลบุรี): ศูนย์พักพิงที่โดดเด่นในการดูแลสุนัขพิการให้กลับมาวิ่งได้ด้วยวีลแชร์
• บ้านนางฟ้าของสัตว์จร (สระบุรี): พื้นที่อุปการะสุนัขหลายพันตัวที่พึ่งพาเงินบริจาคเป็นหลัก

แนะนำการช่วยเหลือ: ทุกมูลนิธิมีค่าใช้จ่ายมหาศาลในการดูแลสุนัขในศูนย์พักพิง หากคุณต้องการเป็นส่วนหนึ่งในการช่วยเหลือ การบริจาคทุนทรัพย์ หรือบริจาคอาหารสุนัขที่มีโภชนาการครบถ้วน ได้มาตรฐาน และเหมาะสมกับสุนัขทุกช่วงวัย ก็เป็นอีกหนึ่งช่องทางที่ช่วยต่อลมหายใจให้สุนัขจรจัดได้รับสารอาหารที่เพียงพอและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น

บทสรุป

ปัญหาหมาจรจัดเป็นปัญหาระดับโครงสร้างที่ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐในการบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง และภาคประชาชนในการเลี้ยงสัตว์อย่างมีความรับผิดชอบ การแก้ปัญหาที่เห็นผลที่สุดไม่ใช่การทำร้ายหรือกวาดล้าง แต่คือการฉีดวัคซีน ทำหมัน และให้โอกาสพวกเขามีบ้านใหม่ หากพบสุนัขป่วยหรือต้องการคำปรึกษาด้านการจัดการสัตว์จรจัดในชุมชน ควรประสานงานกับปศุสัตว์ในพื้นที่หรือสัตวแพทย์เพื่อดำเนินการอย่างถูกวิธีและปลอดภัยที่สุด

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับหมาจร

Q1: แจ้งหน่วยงานไหน หากพบหมาจรจัดสร้างความเดือดร้อน?

A: หากอยู่ใน กทม. สามารถแจ้งศูนย์ควบคุมสุนัขจรจัด กรุงเทพมหานคร (ประเวศ) เพื่อให้เจ้าหน้าที่เข้ามาตรวจสอบโรค ทำหมัน และหาบ้านใหม่ หรือประสานงานมูลนิธิและหน่วยกู้ภัยในพื้นที่

Q2: การนำสุนัขไปปล่อยวัด ผิดกฎหมายหรือไม่?

A: ผิดกฎหมายอย่างชัดเจน การนำสัตว์เลี้ยงไปทิ้งถือเป็นการทารุณกรรมสัตว์ทางอ้อม และสร้างภาระให้ชุมชน สุนัขบ้านมักเอาตัวรอดไม่ได้และอาจถูกสุนัขเจ้าถิ่นกัด

Q3: สุนัขชุมชน (Community Dog) คืออะไร?

A: คือสุนัขจรจัดที่ได้รับการยอมรับจากคนในชุมชน โดยมีอาสาสมัครในพื้นที่ช่วยกันดูแลเรื่องอาหาร การฉีดวัคซีน และพาไปทำหมัน ซึ่งเป็นทางออกที่ช่วยให้สุนัขและคนอยู่ร่วมกันได้โดยไม่ต้องผลักภาระให้สถานสงเคราะห์

---

เอกสารอ้างอิง

1. กรมควบคุมโรค. (2566). สคร.9 เตือน หากถูกสุนัขกัดรีบล้างแผลให้สะอาดและฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าให้ครบทุกเข็ม. ddc.moph.go.th.
2. กรมปศุสัตว์. (2563). อธิบดีกรมปศุสัตว์ ให้สัมภาษณ์ประเด็นโครงการสุนัขชุมชนเพื่อการแก้ปัญหาสุนัขจรจัดอย่างยั่งยืน. dld.go.th.
3. กรุงเทพธุรกิจ. (2568). รวมทุกข้อสงสัย กฎหมายสัตว์เลี้ยง กทม. ‘รีบฝังชิป-จดแจ้ง’ มีผล 10 ม.ค. 69.
4. กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. (2557). พระราชบัญญัติป้องกันการทารุณกรรมและการจัดสวัสดิภาพสัตว์ พ.ศ. 2557.
5. Sanook. (2561). ถ้าเจอ หมาวิ่งไล่กัด ควรทำอย่างไร ถึงจะรอดพ้นคมเขี้ยวของมันได้. sanook.com.
6. SC Asset. (2567). แนะนำ 13 พิกัดรับเลี้ยงสุนัขฟรี ช่วยเหลือสุนัขไร้บ้านหมาจร. scasset.com.